Giới Thiệu sách

Mo - Sử thi dân tộc Mường: Bản trường ca của đất nước

     Trong dòng chảy văn hóa của mỗi dân tộc, luôn có những giá trị được lưu giữ không chỉ bằng chữ viết, mà bằng trí nhớ và lời kể truyền đời. Đó là nơi ký ức cộng đồng được gìn giữ, bồi đắp và tiếp nối qua thời gian. Với người Mường, mạch nguồn ấy chính là Mo Mường - một di sản vừa thiêng liêng, vừa gần gũi, lặng lẽ mà bền bỉ tồn tại qua bao thế hệ.

Nhà thơ Vương Anh

     Từ giá trị đặc biệt đó, Trung tâm Bảo tồn Di sản, Bảo tàng và Thư viện Thanh Hóa trân trọng giới thiệu tới bạn đọc cuốn sách “Mo - Sử thi dân tộc Mường” - công trình sưu tầm, biên dịch công phu của tác giả Vương Anh và các cộng sự, góp phần tái hiện và hệ thống hóa kho tàng văn hóa đặc sắc của dân tộc Mường. Sách do Nhà xuất bản Văn hoá dân tộc ấn hành năm 1997.

     Cuốn sách dày 2213 trang, với khổ sách 14,5x20,5cm, được trình bày khoa học, rõ ràng, thuận tiện cho việc đọc và tra cứu. Đây không chỉ là một ấn phẩm nghiên cứu, mà còn là nguồn tư liệu quý, góp phần lưu giữ những giá trị văn hóa đã được tích lũy qua nhiều thế hệ.

     Nội dung trọng tâm của cuốn sách là bộ sử thi “Đẻ đất - Đẻ nước” (Te tấc te đác) - một “bản trường ca” đồ sộ với hơn 20.000 câu thơ. Qua những lời kể giàu hình ảnh và nhịp điệu, người đọc được dẫn dắt trở về thuở khởi nguyên của vũ trụ, khi “dưới chưa có đất, trên chưa có trời”, để rồi từng bước chứng kiến sự hình thành của đất, nước và con người.

     Không dừng lại ở việc lý giải nguồn gốc, sử thi còn phản ánh hành trình con người tạo dựng cuộc sống: từ việc tìm ra lửa, dựng nhà sàn, thích nghi với tự nhiên đến việc hình thành cộng đồng. Những chi tiết mộc mạc nhưng giàu ý nghĩa cho thấy cách người xưa quan sát, lý giải và gắn bó với thế giới xung quanh.

     Trong dòng chảy ấy, hình tượng Lang Cun Cần nổi bật như một biểu tượng tiêu biểu, đại diện cho trí tuệ và vai trò tổ chức của cộng đồng trong buổi đầu hình thành xã hội. Nhân vật không chỉ mang ý nghĩa sử thi, mà còn gợi mở những giá trị bền vững về tinh thần đoàn kết và khát vọng xây dựng cuộc sống.

     Bên cạnh giá trị nội dung, cuốn sách còn giúp người đọc hiểu rõ hơn về Mo Mường như một loại hình nghệ thuật trình diễn dân gian tổng hợp độc đáo. Lời Mo giàu nhịp điệu, hình ảnh và cảm xúc, khi trầm lắng, khi ngân vang. Không gian diễn xướng gắn với tiếng cồng chiêng, nghi lễ và vai trò của thầy Mo tạo nên một thế giới văn hóa vừa thiêng liêng, vừa gần gũi. Ở đó, con người không chỉ kể lại câu chuyện, mà còn gửi gắm niềm tin, tình cảm và cách ứng xử với cuộc sống.

     Đặc biệt, quan niệm về cái chết trong Mo Mường được nhìn nhận như một hành trình trở về - không phải kết thúc, mà là sự tiếp nối trong mạch chảy của cội nguồn. Đây cũng chính là một trong những giá trị nhân văn sâu sắc mà di sản này mang lại.

     Với những giá trị nội dung và nghệ thuật tiêu biểu, “Mo - Sử thi dân tộc Mường” không chỉ là tài liệu nghiên cứu hữu ích, mà còn như một nhịp cầu đưa người đọc trở về với cội nguồn văn hóa dân tộc. Ở đó, mỗi lời Mo không chỉ kể chuyện quá khứ, mà còn ngân lên âm hưởng của ký ức, của niềm tin và của một thế giới quan giàu tính nhân văn.

     Khép lại từng trang sách, điều còn đọng lại không chỉ là tri thức, mà là một cảm giác lắng sâu, như vừa đi qua một hành trình dài của đất và nước, của con người và cộng đồng, của sinh thành và tiếp nối. Và trong dòng chảy bền bỉ ấy, Mo Mường vẫn âm thầm sống, như một phần không thể tách rời của bản sắc văn hóa, nhắc nhớ mỗi chúng ta về giá trị của cội nguồn, của truyền thống và của sự gìn giữ.

     Với những giá trị tiêu biểu đó, năm 2023, tập quán xã hội và tín ngưỡng Mo Mường của 11 huyện miền núi Thanh Hóa đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ghi danh vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia (theo Quyết định số 232/QĐ-BVHTTDL ngày 14/2/2023) - như một sự khẳng định cho sức sống lâu bền của một di sản gắn với cội nguồn.

     Sách hiện có tại Trung tâm Bảo tồn Di sản, Bảo tàng và Thư viện Thanh Hóa.

     Trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc!